Vandaag kwam een bijzondere pilot tot een einde. Een pilot die begon als een educatief project, maar uitgroeide tot iets veel groters: een reis van bewustwording, ontmoeting, onderzoek en persoonlijke groei.
Samen met Noa Duizend (initiatiefnemer van Deel de Duif), Femke van der Ster (inhoudelijk directeurRespect Foundation) en Vida Niazian (Community building), mocht ik de afgelopen periode werken met 54 leerlingen van het John Dewey College in Den Haag aan het project:
“Nooit Meer? Wat Als Het Jouw Geschiedenis Was?”
Een project over de Holocaust, uitsluiting, discriminatie, antisemitisme, moslimhaat, racisme en polarisatie. Maar vooral ook een project over menselijkheid. Over de vraag wat geschiedenis met ons doet. En over de verantwoordelijkheid die wij vandaag dragen.
Van geschiedenis leren door haar dichtbij te brengen
Voor veel jongeren lijkt de Tweede Wereldoorlog ver weg. Iets uit boeken, documentaires of lessen geschiedenis. Maar tijdens dit traject werd duidelijk dat geschiedenis pas echt binnenkomt wanneer je haar dichtbij brengt.
De leerlingen bezochten indrukwekkende herinneringsplekken, waaronder het Oranjehotel in Scheveningen en Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Deze bezoeken, mede georganiseerd in samenwerking met het Nederlands Auschwitz Comité, maakten diepe indruk.
Op zulke plekken wordt geschiedenis tastbaar. Je voelt de stilte. Je ziet de namen. Je hoort de verhalen. En langzaam ontstaat het besef: dit ging over gewone mensen. Over vaders, moeders, kinderen, buren, klasgenoten. Mensen met dromen, angsten, hoop en een toekomst die hen werd ontnomen.
Juist daar begint de echte vraag van dit project:
Wat als het jouw geschiedenis was?
Leerlingen als onderzoekers van herinnering
Een krachtig onderdeel van het traject was dat de leerlingen zelf onderzoek deden naar personen uit de Tweede Wereldoorlog. Zij gingen op zoek naar levensverhalen, achtergronden en bronnen. Daarbij maakten zij gebruik van verschillende informatiebronnen en kregen zij ook ondersteuning vanuit het Nationaal Archief.
Wat mij bijzonder raakte, was hoe serieus de leerlingen deze opdracht oppakten. Zij onderzochten niet alleen feiten, maar probeerden ook de mens achter het verhaal te begrijpen. Wie was deze persoon? Wat maakte hij of zij mee? Welke keuzes waren er? Welke onrechtvaardigheid vond plaats?
Door zelf onderzoek te doen, werden de leerlingen geen passieve ontvangers van geschiedenis, maar actieve dragers van herinnering.
Een indrukwekkende eindpresentatie
Vandaag presenteerden de leerlingen hun bevindingen aan ouders, betrokkenen en genodigden. De eindpresentatie werd geopend door wethouder Vavier en Hans van den Akker van het Nationaal Archief.
Wat volgde, was indrukwekkend.
Leerlingen stonden voor de groep en vertelden met hun eigen woorden over de personen die zij hadden onderzocht. Soms voorzichtig, soms krachtig, maar altijd oprecht. Je zag de groei. Je zag het zelfvertrouwen. Je zag hoe kennis veranderde in betrokkenheid.
Voor mij was dat misschien wel het mooiste resultaat van deze pilot: jongeren die niet alleen iets hebben geleerd over het verleden, maar ook iets hebben ontdekt over hun eigen rol in het heden.
Want “Nooit meer” is geen zin die alleen bij herdenkingen hoort. Het is een opdracht. Een opdracht om op te staan tegen haat. Om niet weg te kijken bij uitsluiting. Om de ander te blijven zien als mens.
Van pilot naar “Reis naar Nooit Meer”
Deze pilot kwam vandaag tot een einde, maar het verhaal stopt hier niet.
Wat hier is ontstaan, verdient verdere ontwikkeling. Daarom willen wij dit traject verder brengen onder de naam:
“Reis naar Nooit Meer”
Een educatieve reis waarin jongeren via geschiedenis, herinneringsplekken, persoonlijke verhalen, onderzoek en dialoog leren wat uitsluiting met mensen doet — en hoe zij zelf kunnen bijdragen aan een samenleving waarin iedereen zich gezien, beschermd en gerespecteerd voelt.
In een tijd waarin polarisatie toeneemt en groepen steeds vaker tegenover elkaar worden gezet, hebben we dit soort trajecten hard nodig. Niet om jongeren met schuld te belasten, maar om hen verantwoordelijkheid, inzicht en hoop mee te geven.
Dankbaarheid
Ik ben dankbaar dat ik samen met Noa, Femke en Vida dit traject heb mogen begeleiden. Dankbaar voor het vertrouwen van het John Dewey College. Dankbaar voor de samenwerking met het Gemeente Den Haag, Nederland Auschwitz Comité en het Nationaal Archief. En vooral dankbaar voor de 54 leerlingen die zich hebben opengesteld voor verhalen die soms zwaar, confronterend en pijnlijk waren.
Zij hebben laten zien dat jongeren willen leren, willen begrijpen en willen bijdragen als wij hen maar serieus nemen en de ruimte geven.
Vandaag zagen we niet alleen een eindpresentatie.
We zagen jonge mensen groeien.
We zagen geschiedenis spreken.
En we zagen waarom herinneren noodzakelijk blijft.
Nooit meer begint niet morgen.
Nooit meer begint bij ons.
Fotocredit: Gerard van Warmerdam
